verwacht

expositie Joost Swarte en de Amerikaanse underground
26 september t/m 3 januari 2021


Joost Swarte jubileert. Al vijftig jaar is hij actief als tekenaar. Dat feit werd onlangs gevierd met een aantal solotentoonstellingen in verschillende grote musea. De Lawei presenteert het werk van Swarte nu samen met dat van vier bevriende striptekenaars: grote namen uit de Amerikaanse underground.

Als je de carrières van Joost Swarte en zijn vrienden Robert Crumb, Art Spiegelman, Charles Burns en Chris Ware overziet, dan springen de overeenkomsten al snel in het oog. Ze publiceerden allemaal in het fameuze stripmagazine RAW, leverden illustraties aan The New Yorker en gaven eigen tijdschriften uit. Maar de misschien wel belangrijkste overeenkomst is dat ze allemaal als underground-tekenaars omschreven worden.
‘Underground’, zegt Joost Swarte, ‘is een mentaliteit. Een geesteshouding die streeft naar vrijheid en zelfstandigheid. Underground-tekenaars eisen alle vrijheid voor zichzelf op. Vandaar ook die stroom aan uitgaven in eigen beheer. Die underground-mentaliteit bestaat gelukkig nog steeds, kijk maar naar Charlie Hebdo. Underground is niet iets typisch Amerikaans, je vindt het gelukkig overal.’

Joost Swarte

Joost Swarte (1947) is een veelzijdig man. Hij is striptekenaar, affichemaker, uitgever en ontwerper. Hij gaf twee eigen tijdschriften uit - Modern papier en Scratches - was mede-oprichter van uitgeverij Oog & Blik en initiator van de Stripdagen Haarlem. Zijn belangrijkste voorbeelden zijn Robert Crumb, wiens vrijgevochten mentaliteit hem inspireerde, en Kuifje-tekenaar Hergé, op wiens minimalistische stijl hij verder bouwt. Swartes bekendste stripfiguur, Jopo de Pojo, is wel de rock ’n roll-versie van Kuifje genoemd.

Kenmerkend voor Swarte zijn de heldere, strakke tekeningen, de duidelijke contourlijnen en het vermogen binnen één afbeelding meerdere verhaallijnen te verwerken. In 2007 won hij de Cover of the Year-prijs voor een omslag voor The New Yorker.

Swarte: ‘Mijn stijl is niet expressief, maar minimalistisch en sterk geconstrueerd. Heel anders dus dan die van Crumb en Burns bijvoorbeeld. Maar ik waardeer andere tekenaars niet omdat ze stilistisch met mij verwant zijn, maar omdat ik als lezer door hun werk gegrepen ben. En omdat ze niet voorspelbaar zijn. Net als ikzelf gaan ze voor het avontuur.’

Robert Crumb (1943) 

Tekenaar Robert Crumb staat bekend om de controversiële inhoud van zijn strips, waaronder Fritz the Cat en Devil Girl. Sex, drugs en maatschappijkritiek komen onverbloemd aan de orde in een tekenstijl van ‘uitvergroot realisme’. Hij gaf de eigen tijdschriften Zap Comics en Weirdo uit.

Swarte: ‘Het werk van Robert leerde ik kennen toen ik nog student industrieel ontwerpen was in Eindhoven. Hij eiste in zijn werk ongelofelijk veel vrijheid voor zichzelf op. Wat wij in Nederland over seksualiteit lazen bij Jan Cremer en Jan Wolkers liet hij in zijn strips onverbloemd zien. Een strijder tegen censuur en zelfcensuur. Voor mij persoonlijk is hij vanwege zijn ‘literaire openheid’ heel belangrijk geweest.’

Art Spiegelman (1948)

Art Spiegelman en zijn vrouw Françoise Mouly publiceerden van 1980 tot 1991 het invloedrijke RAW Magazine, ook wel omschreven als ‘het vlaggenschip van de alternatieve stripbeweging’.

Swarte: ‘Het was een blad met zowel Amerikaanse als Europese strips. Het besteedde veel aandacht aan vernieuwingen op het gebied van verteltechniek. RAW stond voor high culture, Weirdo van Crumb voor low culture. RAW was ook het platform waarop Art zijn bekende graphic novel Maus lanceerde. Daarin verbeeldde hij het verhaal van zijn ouders die Auschwitz overleefd hadden. Joden waren in zijn verhaal muizen, Duitsers katten. De initiatieven van Art ter promotie van het medium strip, en zijn literaire kwaliteiten, zijn altijd inspirerend geweest.’

Spiegelman kreeg voor Maus een speciale Pulitzerprijs.

Charles Burns (1955)

Charles Burns tekent gruwelverhalen in een expressieve grafische stijl. Hij kreeg bekendheid toen hij in RAW ging publiceren. Zijn beroemdste verhaal is Black Hole, dat verscheen als twaalfdelige serie. Black Hole wordt bevolkt door tieners die muteren als gevolg van seksueel overdraagbare aandoeningen.

Swarte: ‘De thema’s van Charles – het gaat steeds over duistere dingen die zich in het hoofd van mensen afspelen en andere gruwelijkheden – staan vrij ver van mij af. Ik vind hem vooral heel erg goed als tekenaar. Zijn grafisch realisme, die sensualiteit, alles is zo lekker over-the-top... In zijn expressiviteit is hij een heel goed voorbeeld van iemand die voor zichzelf alle vrijheid zoekt.’


Chris Ware (1967)

Stripkenner Joost Pollmann noemde Chris Ware ’de kampioen van de grafische roman’. Dat vond The Guardian ook. Ware is de eerste striptekenaar die van deze krant een literaire prijs kreeg, de Guardian First Book Award voor zijn graphic novel Jimmy Corrigan: The Smartest Kid on Earth. Ware kreeg bekendheid via RAW. Hij geeft sinds 1993 een eigen tijdschrift uit: ACME Novelty Library

Swarte: ‘Chris is een groot vernieuwer in het stripmedium op het gebied van verhalen vertellen. Zo werkt hij met verschillende verhaallijnen die los van elkaar staan, maar toch tegelijkertijd verteld worden. Denk bij zoiets aan het split-screen concept. Hij is er – terecht – heel succesvol mee.’

 Tekst: Dirk van Ginkel


randprogramma

Vind je het leuk om te tekenen en creatief bezig te zijn? Of wil je dit juist graag leren? Dan is de Kidsworkshop: collages à la Matisse o.l.v. Sandra Kort op wat voor jou. In verband met de Corona maatregelen is er nog geen inschrijving mogelijk.

Leer je modeltekenen zoals kunstenaar Degas, met een ongewoon materiaal: oliekrijt o.l.v. Sandra Kort.

Expositie Keramiek
10 januari t/m 21 februari 2021

De veelzijdigheid van keramiek

Keramiek is een kunstvorm die verrassend gevarieerd is in materiaalkeuze, toegepaste techniek, kleur- en zeggingskracht. De Lawei toont deze veelzijdigheid aan de hand van het werk van een aantal hedendaagse keramisten. Peter Hiemstra – keramist, voorzitter van het jaarlijkse evenement Open Stal in Oldeberkoop en voorheen docent aan de Klassieke Academie in Groningen en – vertelt er meer over.

De term keramiek heeft betrekking op alle vormen van klei die door bakken zijn verduurzaamd. Verschillende vormen van klei vragen om verschillende baktemperaturen. Afhankelijk van materiaal en baktemperatuur spreek je van aardewerk, steengoed of porselein. Je kunt de klei kan op verschillende manieren bewerken: draaien, rollen, boetseren, construeren of gieten.

‘Onder kunstenaars bestaat geen duidelijke voorkeur voor een van deze technieken’, vertelt Peter Hiemstra. ‘Ze worden alle toegepast, soms zelfs in combinatie met elkaar. Op de expositie van De Lawei zijn alle varianten te zien.’

Autonome kunstvorm

Keramiek is van oudsher een vorm van toegepaste kunst. Je maakte er potten, pannen en schalen mee. Die konden vrij eenvoudig op een fraaie manier versierd worden, maar de functionaliteit stond altijd voorop. Zelfs in de tijd van barok, jugendstil en art deco, waarin de decoratie vaak erg uitbundig was, stond de gebruiksfunctie centraal. Een fraai versierde soepterrine was altijd eerst een soepterrine en pas daarna een mooi object.

Hiemstra: ‘Keramiek is als kunstvorm lange tijd een ondergeschoven kindje geweest. Pas sinds de tweede helft van de vorige eeuw wordt het als autonome kunstvorm beoefend. Daarmee is de vrijheid voor de keramist ook groter geworden. Nog maar een paar decennia geleden was het vloeken in de kerk als je bijvoorbeeld keramiek niet met glazuur maar met acrylverf beschilderde. Dat was not done. Maar aan dat soort gilde-achtige voorschriften hebben we ons ontworsteld. Alles mag nu op het gebied van techniek, vorm en materiaaltoepassing. Dat kun je in De Lawei ook zien.’

Sieraden

Peter Hoogeboom (1961) maakt toegepaste kunst met een knipoog naar de oude gebruiksfunctie van keramiek. Hij verwerkt in zijn colliers, armbanden en oorbellen de zeer herkenbare vormen van bijvoorbeeld roodstenen bloempotjes en amfora’s. Zijn meest in het oog lopende karakteristiek is de herhaling van vormen. Een beetje collier bestaat uit tientallen van die in elkaar passende bloempotjes.

Hiemstra: ‘Hoogeboom werkt met gietklei. Voor zijn sieraden maakt hij honderden kleine malletjes die alle in grootte van elkaar verschillen. Onvoorstelbaar met hoeveel geduld en toewijding dit werk gemaakt is. En vakmanschap natuurlijk. Want om draagbaar te zijn, mogen al die elementjes bijna niks wegen. Dat stelt heel specifieke eisen aan je techniek. Je moet bijvoorbeeld razendsnel kunnen werken om heel dunne en dus lichte potjes te maken.’

Het werk van Hoogeboom maakt deel uit van verschillende museale collecties, zoals die van Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Victoria and Albert Museum in Londen en het Cooper Hewitt Smithsonian Design Museum in New York.

Monumentale objecten

Het werk van Wim Borst (1946) sluit aan bij de Nederlandse geometrisch-abstracte traditie. Rechthoeken, vierkanten, driehoeken, cirkels en ovalen typeren zijn werk. Borst maakt er monumentale objecten mee. Soms maken ze de indruk kostbare maquettes te zijn voor fraaie woonhuizen uit de school van het modernisme: strak, functioneel, ingetogen maar vindingrijk. Zwart is lange tijd de enige kleur geweest die Borst gebruikte. Later liet hij ook grijzen, turquoise, blauw, rood en geel toe.

Hiemstra: ‘Borst werkt in een traditie maar experimenteert daarbinnen volop. Hij heeft veel technische vernieuwing gebracht. Zo mengde hij gemalen koffiebonen door zijn klei. Tijdens het bakken verbranden die, waardoor je een mooie structuur krijgt in de huid van de objecten. Borst is een meester in het zoeken naar variaties binnen het thema van de geometrie. En een meester in het werken met dikke kleiplaten. Hij kan die zo tegen elkaar zetten dat de verbindingen niet – zoals bij veel andere keramisten – dikker zijn dan de kleiplaten zelf. Dat lukt hem door de verschillende delen gefaseerd te laten drogen. Je moet er maar op komen. Een vakman en een groot kunstenaar.’

Onder andere Museum Boijmans van Beuningen Rotterdam, Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden en het Boston Museum of Fine Arts hebben werk van Borst in de collectie.

Vrolijk-protserige sculpturen

Humor, vormlust, overdaad en kitsch. Dat is wat het vrolijk-protserige werk van Hanneke Giezen (1967) uitstraalt. Het lijkt wel alsof ze met haar objecten de aloude gebruiksfunctionaliteit van keramiek op de hak wil nemen. Hoewel haar sculpturen op gebruiksvoorwerpen lijken, kun je ze niet gebruiken, je kunt er alleen maar naar kijken. Het lijkt alsof ze met haar pronkzuchtige werk de grenzen van de schoonheid verkent.

Hiemstra: ‘Het werk van Giezen is technisch heel knap. Ze giet eerst heel veel afzonderlijke onderdelen die ze vervolgens met porseleinklei aan een geboetseerde grondvorm bevestigt. Dat is in haar geval echt een huzarenstukje, want het gaat om heel veel verschillende onderdelen. Gewoon lijmen gaat niet. Haar werk laat ook de enorme kleurenrijkdom van glazuren zien die je als keramist ter beschikking staan. Deze kleurvariatie is vele malen groter dan die van olieverven in de schilderkunst. Dat komt doordat glazuur veel meer ingrediënten bevat dan olieverf en dus meer mengmogelijkheden biedt.’

Werk van Giezen is onder andere te zien in Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden en Musée des Arts Décoratifs in Parijs.

Objecten met een boodschap

Reinhilde van Grieken (1958) beschouwt keramiek vooral als drager van een boodschap. In haar recente werk is kindermisbruik in de kerk haar belangrijkste thema. Met haar werk wil ze medeslachtoffers een hart onder de riem steken. Ze maakt objecten die in hun pracht en praal herinneren aan voorwerpen die in de katholieke kerk gebruikt worden.

Opmerkelijk is dat Van Grieken transfers toepast, een soort keramische plakplaatjes met afbeeldingen van religieuze schilderijen, plattegronden van kerken of krantenberichten over misbruik. Dat geeft haar objecten een heel eigen signatuur. Haar werkwijze is arbeidsintensief: tot wel negen keer toe moet een sculptuur de oven in.

Hiemstra: ‘Van Grieken past de transfertechniek op een heel goede manier toe: ze werkt heel precies. Net zo perfect is de wijze waarop ze met glazuren omgaat. Haar afwerking is fenomenaal. Welke werkwijzen ze precies hanteert, valt moeilijk uit te maken. Ik denk dat het een combinatie is van boetseren, draaien en gieten. Van Grieken is echt een vakvrouw.’

Musea die werk van Van Grieken in de collectie hebben zijn o.a. Mu-zee in Oostende, Musée d’art et d’industrie La Piscine in Roubaix en Museo De Teruel in Zaragoza.

Expositie Jurjen Galema
7 maart t/m 19 april 2021

Knuffels voor volwassenen

De vorig jaar afgestudeerde beeldend kunstenaar Jurjen Galema heeft een fascinatie voor rollenspellen. Speciaal voor De Lawei ontwerpt hij bijzondere decors die hij bevolkt met tamelijk bizar ogende knuffelsculpturen. Zijn kleurrijke, expressieve en vrolijke werk heeft een inspirerende boodschap. 'Mijn personages accepteren en waarderen elkaar altijd en overal om wie ze zijn of zouden willen zijn.'

Het is druk in het atelier van Jurjen Galema. De 50m2 grote ruimte in het oude Zernike College in Groningen staat vol met tientallen wonderlijke wezens, een soort lappenpoppen, gemaakt van fraaie stoffen. Ze zien er allemaal anders uit, zijn groot of klein of er tussenin, verschillen van kleur, uitdossing, gelaatsuitdrukking, geslacht en identiteit. Net als in de echte wereld. Maar anders dan mensen, vertelt Galema, zijn ze elkaar altijd goed gezind.

‘Ik heb eens een enscenering gemaakt waarbij ik ze allemaal met elkaar in zeven kerkbanken heb gezet als bezoekers van een begrafenis van een van hen. Toen kon je goed zien hoe al die verschillende karakters toch bij elkaar horen en het fijn vinden om samen te zijn. Mijn personages accepteren en waarderen elkaar om wie ze zijn of zouden willen zijn. En dat doen ze altijd, ongeacht de rol die ik ze laat spelen en het theatrale decor waarin ik ze plaats. Heel inspirerend vind ik dat.’

Lola Lasagna

Het fenomeen rollenspel is van cruciaal belang in leven en werk van Galema. Op jonge leeftijd voelt hij zich vaak sociaal onhandig. Hij vraagt zich af hoe hij zich moet gedragen in bepaalde situaties, welke codes er bestaan voor gedrag in de klas, op familiebijeenkomsten, op verjaardagen van vriendjes...

Deelname aan een performance op school maakt een einde aan zijn onzekerheid. Galema realiseert zich opeens dat het bij hem past om in de spotlights te staan, uit zichzelf te treden, een rol aan te nemen, een verhaal te vertellen. Dit inzicht helpt hem niet alleen in zijn dagelijks leven, maar geeft ook richting aan zijn kunst.

Galema studeerde in Groningen. Hij volgde een bacheloropleiding aan Academie Minerva en daarna een master aan het Frank Mohr Instituut. Tijdens zijn studie maakt hij van het rollenspel zijn persoonlijke thema. Hij bedenkt het drag queen-personage Lola Lasagna, ontwerpt voor haar uitzinnige outfits en geeft performances. Ook maakt hij het tijdschrift Lola’s Secret, dat in beeld en typografie even uitzonderlijk is als het personage waar het bij hoort. En hij maakt zijn eerste knuffelsculpturen, die soms ook meedoen met Lola’s optredens. Zo geeft Galema gestalte aan zijn belangstelling voor gender, lhbtq, kitsch, populaire cultuur en identiteit.

Empathie

Galema wil dat zijn kunst meer oplevert dan een esthetische ervaring, hij wil iets wakker maken in mensen. Hij wil het publiek laten ervaren dat het spelen met rollen innerlijke ruimte creëert.

‘Het kan zo bevrijdend zijn om eens buiten jezelf te treden, zelfs al doe je maar alsof. Mensen zijn tegenwoordig zo begaan met zichzelf en hun eigen overtuigingen, het lijkt vaak alsof er daarbuiten niets is. Stap voor een moment buiten je eigen kaders, leef je in in iemand anders, in een andere situatie. Dat is niet alleen leuk, maar ook heel leerzaam: het doet een beroep op je empathische vermogens. Je wordt een beetje zoals mijn karakters: aanraakbaar, vertederend, verdraagzaam. Dat is mijn ervaring en die gun ik andere mensen ook.’

Kunst voor iedereen

Galema wil met zijn kunst vooral mensen bereiken die niet tot de reguliere galeriebezoekers behoren.

‘Kunst hoort, wat mij betreft, deel uit te maken van het dagelijks leven. Daarom is exposeren in De Lawei ook zo leuk, de galerie grenst immers aan de straat. Iedereen die langsloopt – en dat zijn elke dag heel veel mensen  – kijkt wel even naar binnen. Ik ben vast van plan een tentoonstelling te maken die op die voorbijgangers gericht is. En dan hoop ik dat ze stilstaan, verwonderd raken en naar binnen stappen. Dat ze even hun idee loslaten van kunst is niks voor mij. Mijn 'soft sculptures' doen een direct beroep op de emoties van mensen, het zijn eigenlijk knuffels voor volwassenen. Dat brengt mijn kunst dichtbij mensen en mijn boodschap hopelijk ook.'

 

expositie Smallingerland
se kunstenaars
25 april t/m 30 mei 2021

De Lawei afdeling beeldende kunst doet een oproep aan alle beeldende kunstenaars uit Smallingerland om werk in te zenden voor een expositie. Uit de inzendingen kiest een deskundige jury vervolgens de werken die we gaan tentoonstellen. Uit de inzendingen wordt door de jury een winnaar gekozen die een prijs van 750,- euro ontvangt. Informatie over de opening en prijsuitreiking wordt later bekend gemaakt. 

De voorwaarden van deze wedstrijd zijn als volgt: 
1. Deelnemers wonen in de gemeente Smallingerland
2. Het werk is nog niet eerder tentoongesteld
3. De deadline voor inzenden van het werk is 28 maart 2021.

 Om mee te doen kun je een e-mail sturen naar: beeldendekunst@lawei.nl

Vermeld als onderwerp: wedstrijd Smallingerland. Je mag ook een WeTransfer sturen. In die mail zien wij graag foto's van het werk dat je wilt inzenden. Het werk mag 2D, 3D of multimediaal zijn. Daarnaast ontvangen we ook graag jouw volledige contactgegevens. Het kan zijn dat de jury bij je langs komt om het werk in het echt te komen bekijken.

De jury bestaat uit:
Susan van den Berg, Museum Belvédère
Annemieke Keizer, Museum Dr8888
Cor Heintjes, beeldend kunstenaar en oud-docent tekenen

Susan van den Berg (1973) werkt in Museum Belvédère en is tevens actief als freelance tekstschrijver over beeldende kunst. Ze werkt voor verschillende media, schrijft recensies voor de Leeuwarder Courant en publiceerde monografieën over onder meer Willem van Althuis en Sjoerd de Vries. Als tentoonstellingsmaker tekende ze voor de samenstelling van de expositie ‘FRYSK’ en het gelijknamige boek, over 100 jaar Friese schilderkunst. Momenteel heeft ze meerdere projecten in voorbereiding rond ‘vergeten’ kunstenaressen uit het interbellum.

Annemieke Keizer-Sloff (1961) is vanaf 2009 verbonden aan Museum Dr8888 en is sinds 2019 conservator. Het museum bezit een gevarieerde collectie, zowel cultuurhistorisch als op het gebied van beeldende kunst, grotendeels afkomstig uit het interbellum (1918-1940). Samen met voormalig directeur Paulo Martina organiseerde ze o.a. de tentoonstellingen ‘Palet van het Interbellum’, ‘3 generaties Werkman’ en diverse Stijl-gerelateerde exposities in het jubileumjaar 2017. Ze maakte jarenlang deel uit van het team dat zich inzette voor de realisatie van het Van Doesburg-Rinsemahuis en is nu verantwoordelijk voor de exploitatie van de museumwoning.

Cor Heintjes (1942) is geboren en getogen in Rotterdam. Hij studeerde echter in Den Haag aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten, waar hij ook zijn akte tekenen M.O. B haalde. Een van zijn docenten in Den Haag was Co Westerik, die hem onder meer warm maakte voor het ambachtelijk vaardig schilderen. In 1966 verhuisde Cor met zijn gezin naar Drachten om er tot zijn pensionering in 2001 werkzaam te zijn als docent tekenen aan het Drachtster Lyceum. Naast zijn baan als tekenleraar is Cor actief gebleven als beeldend kunstenaar. In zijn schilderwerk staat de mens en met name het onderhuidse, buitengewone in het mensbeeld centraal. Dit was twee jaar gelden nog te zien in zijn laatste expositie bij Galerie Buitengewoon In De Wilgen. Cor is tegenwoordig woonachtig in Wijnjewoude.

Cookies

Om de gebruiksvriendelijkheid van onze website en diensten te optimaliseren maken wij gebruik van cookies. Voor het plaatsen van sommige cookies hebben we echter je toestemming nodig. Door op ‘akkoord’ te klikken, stem je hiermee in. Als je niet akkoord bent, kun je via de knop ‘Instellingen aanpassen’ je voorkeuren opgeven. Meer informatie…

Om de gebruiksvriendelijkheid van onze website en diensten te optimaliseren maken wij gebruik van cookies. Voor het plaatsen van sommige cookies hebben we echter uw toestemming nodig. U kunt kiezen uit onderstaande opties. 

Cookie instellingen