Om mens te zijn

In gesprek met Elly en Inge

Los van alle hokjes: wat betekent het om mens te zijn binnen een organisatie? En wat vraagt dat van leiderschap, van programmering en van de manier waarop we elkaar ontmoeten? In het kader van Internationale Vrouwendag spreken we met directeur-bestuurder Elly van der Goot en artistiek directeur/programmeur Inge Imelman. Niet om het verschil tussen mannen en vrouwen te benadrukken, maar om stil te staan bij de mens achter de functie. 

Wanneer het gesprek begint over rollen buiten hun functietitel om, aarzelt Elly even. Het woord ‘rol’ voelt voor haar eigenlijk te beperkt. “Ik weet niet of we die rollen zo moeten benoemen,” zegt ze. “Zo ben ik moeder. Maar in deze context vind ik het belangrijker om te zeggen: ik ben ouder. Uiteindelijk gaat het er voor mij om dat het niet uitmaakt of je man of vrouw bent, of welke kleur je hebt of welke achtergrond. Je bent mens.” 

Inge haakt daar op in. “Ik zie het zelf eigenlijk ook niet zo als rollen,” zegt ze. “Het vormt me allemaal. Ik kan niet zonder het één of het ander. Vroeger nam ik letterlijk rollen aan, want toen stond ik op het podium en acteerde ik. Dat bleek overigens geen goed idee, dus daar ben ik mee gestopt,” lacht ze. “Je wordt niet geboren met een uitgeschreven versie van jezelf. Dat ontwikkelt zich. Door mensen die je ontmoet en door de dingen die je meemaakt. Ik merk dat ik ieder jaar beter snap wie ik ben en hoe ik me verhoud tot anderen. Dat klinkt misschien groot, maar het zit vaak in kleine dingen. In die zin vind ik ouder worden helemaal niet erg. Ik word er eerder rijker van.” 

Elly knikt. “Ouder worden vind ik eigenlijk ook heel fijn. Omdat het voor mij steeds duidelijker wordt wat ik niet weet. En dat is helemaal oké. Je hoeft niet alles te zijn en je hoeft niet alles te bewijzen. Dit is wie ik ben, met al mijn onvolkomenheden. Als je probeert te voldoen aan wat je denkt dat een ander van je verwacht, wordt het zwaar. Terwijl het juist rust kan geven als je gewoon jezelf bent.” 

Voor Inge is werk tegelijkertijd een essentieel onderdeel van wie ze is. “Ik ben ongelooflijk gepassioneerd over theater. Vanaf het moment dat ik ermee in aanraking kwam, heb ik er kneiterhard voor gewerkt. Hard werken zit eigenlijk in alles wat ik doe. Als ik niet hier ben, dan sta ik thuis op een ladder te schilderen of ondersteboven in de tuin. Ik hou van hard werken. Van mezelf uitdagen.” Die drive heeft haar al lange tijd bij De Lawei gehouden. “Ik werk inmiddels al 25 jaar hier. Maar dat kan alleen omdat het steeds verandert. Ik bedenk voortdurend nieuwe dingen of pak nieuwe uitdagingen op.” 

Binnen De Lawei is haar rol duidelijk: zij stelt het podiumkunstprogramma samen. Maar dat is puur haar functieomschrijving. In werkelijkheid gaat het verder dan alleen programmeren. “Mensen zien mij als degene die het programma samenstelt, en dat klopt natuurlijk. Maar ik denk dat mijn rol ook zit in het verbinden van mensen. In het delen van mijn passie voor theater, zowel met collega’s als met bezoekers.” 

Elly kijkt weer anders naar haar rol binnen de organisatie. “Mijn rol is eigenlijk simpel: bij mij komen de lijnen samen en worden besluiten genomen. Maar dat is eigenlijk het minst interessante van het werk. De kunst is om tot gezamenlijke besluitvorming te komen. Daarom ben ik ook zo blij met ons brede MT. Daar komen verschillende perspectieven samen.” 

Wat haar het meest aanspreekt in haar werk is eigenlijk eenvoudig. “Met mensen werken voor een goede zaak. En in ons geval is dat cultuur.” 

Als directeur neemt Elly al haar rollen met zich mee in haar werk. “Ik neem mezelf mee in mijn werk. What you see is what you get. Als je mij thuis spreekt, spreek je dezelfde Elly als hier. Misschien in een oude spijkerbroek, maar als mens blijf ik dezelfde.” 

Leiderschap vraagt volgens haar vooral zelfkennis. “Wat mij helpt is weten waar ik sta. En ook weten wat ik niet weet. Dat klinkt misschien simpel, maar het maakt een groot verschil. Je moet de juiste vragen stellen en ruimte geven aan twijfel. Bij jezelf, maar ook bij anderen. Dat vraagt ook dat je je ego binnen proporties houdt. Als je ego te groot wordt, wordt het moeilijk om echt te luisteren. Maar als je wel luistert, dan kun je anderen de ruimte geven om de goede dingen te doen.”

Dat raakt direct aan het uitgangspunt van De Lawei: Om mens te zijn. Een gedachte die ook past bij de aanleiding van dit gesprek: Internationale Vrouwendag. “Voor mij betekent mens zijn dat dat je jezelf accepteert met al je menselijke tekortkomingen. Maar ook dat je dat bij anderen doet. En je moet erkennen dat de wereld niet voor iedereen hetzelfde is. Sekse, achtergrond en huidskleur spelen daarin een rol. Als we echt gelijke kansen willen, moeten we daar bewust naar kijken.” 

Tekst gaat verder onder de afbeeldingen

De veilige ruimte

De veilige ruimte begint al op het podium, vertelt Inge. “Live op een podium staan is een ongelofelijk kwetsbare positie. Van buitenaf lijkt het fantastisch: je staat in het licht, iedereen kijkt naar je. Dat geeft een bepaalde status. Maar tegelijkertijd is het ook enorm spannend. Er zijn zoveel ogen en oren op je gericht, en iedereen vindt daar iets van. Veel acteurs staan vlak voordat ze het podium op moeten nog met spanning in hun lijf. Dat hoort erbij.”  

Wat theater volgens haar bijzonder maakt, is dat er een soort onuitgesproken code bestaat. “Als publiek gaan we niet gezellig met onze buurman een ander gesprek zitten voeren terwijl iemand op het podium staat. We zitten niet op onze telefoon te kijken. Dat zijn afspraken die we eigenlijk nooit hoeven uit te leggen, maar die wel ontzettend belangrijk zijn. Daardoor kan iemand daar staan en een verhaal vertellen. En wij luisteren. In die wisselwerking ontstaat iets bijzonders.” 

Daarom ziet zij theater als een vorm van safe space. Maar De Lawei wil volgens haar meer zijn dan alleen een veilige plek. “We leven in een tijd waarin er ontzettend veel gebeurt. Oorlogen, maatschappelijke spanningen, groepen die tegenover elkaar lijken te staan. Alleen een voorstelling neerzetten en zeggen dat we verbinden is soms niet genoeg. We willen mensen ook prikkelen. We willen mensen soms een beetje uit hun comfort halen. Misschien zelfs een beetje in verwarring brengen. Maar we laten ze niet zomaar naar huis gaan met die verwarring. We willen juist het gesprek voeren.” 

Daar begint wat zij een brave space noemt. “We leven in een tijd waarin iedereen een mening lijkt te hebben. Maar onder al die meningen zitten vaak ook twijfels. Theater kan helpen om die nuance terug te brengen. Misschien hoor je een ander perspectief en ga je anders nadenken.” 

Elly vult aan dat ontmoeting daarin cruciaal is. “Je mag best even botsen. Dat is helemaal niet erg. Maar je moet elkaar blijven zien. In een digitale wereld raken we dat soms kwijt. Juist daarom zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten belangrijk. Elkaar ontmoeten en het erover hebben, wat het onderwerp ook is, is een grote waarde in het mens zijn.” 

Dat raakt ook aan het verschil tussen veiligheid en comfort. “Comfort is achteroverleunen,” zegt Inge. “Dan hoef je je niet te verhouden tot anderen. Dat is soms prettig, maar niet zo interessant.” “Het hoeft niet makkelijk te zijn,” zegt Elly. “Maar het moet wel veilig zijn.” 

Aan het einde van het gesprek vragen we wat zij hopen dat medewerkers ervaren wanneer ze De Lawei binnenstappen. Elly hoeft daar niet lang over na te denken. “Dat ze ertoe doen. Dat wat ze hier doen betekenis heeft. Dat er ruimte is om te groeien en om fouten te maken, zolang je ervan leert. Maar ook dat wat wij doen ertoe doet.” 

Internationale Vrouwendag

Tot slot nog de vraag wanneer Internationale Vrouwendag eigenlijk niet meer nodig is. Inge glimlacht. “Als we op een dag zover zijn dat Internationale Vrouwendag echt alleen nog maar een viering is, dat ongelijkheid niet meer bestaat” zegt Inge. “Maar als we zover zijn, dan mag het van mij nog steeds bestaan. Niks mis met een goede reden voor feest” 

Elly voegt toe: “Zolang er geen volledige gelijkheid is, blijft het nodig,” zegt ze. “En dat gaat voor mij niet alleen over vrouwen. Het gaat over iedereen die in de maatschappij beperkt wordt in het maken van eigen keuzes. Zolang dat nog bestaat, is het belangrijk dat we daar aandacht voor blijven vragen.” 

En Elly eindigt met een mooie boodschap: “Voor iedereen die zich beperkt voelt, zou ik willen zeggen: neem je plek in. Laat je niet weerhouden door normen die niet de jouwe zijn. Weet waar je staat, wat je kunt en ook wat je niet kunt. Wees goed voor anderen en wees ook goed voor jezelf.”