Henk Rusman

HENK RUSMAN - 9 februari tot en met 29 maart 2020

Opening zondag 9 februari om 15:00 uur door Kris Callens, directeur van Keramiekmuseum Princessehof, het Fries Museum en het Fries Verzetsmuseum. De opening is gratis te bezoeken.

Levendige abstractie

Beeldhouwer Henk Rusman is al een leven lang gefascineerd door ordening. Hij ziet structuur, herhaling en ritme in de ogenschijnlijk chaotische veelvormigheid van de wereld om hem heen. In zijn werk gebruikt hij basale wiskundige vormen – zoals de cirkel, het vierkant, de zeshoek – om die wetmatigheden te verbeelden in een eigen abstract-geometrisch universum. De Lawei presenteert vooral recent werk van Rusman.

Wie het atelier van Henk Rusman bezoekt, betreedt een tovertuin van cirkels, vierhoeken en zeshoeken in de meest wonderlijke constructies. Ze zijn van karton, aluminium of roestvrij staal en een heel enkele keer van email in een beperkt aantal kleuren. Rusman noemt ze ‘schetsen’. Hij werkt altijd in drie dimensies. Voorstudies met potlood op papier maakt hij niet. ‘Ik schets in 3D, ik moet mijn ideeën altijd ruimtelijk ervaren’.
Rusman laat zien hoe hij te werk gaat. Hij begint met een stuk karton: een gewoon plat vlak. Daar snijdt hij een vorm uit, bijvoorbeeld een vierkant.
‘Door er een vorm uit te halen, kan ik het karton gaan buigen, draaien of vouwen. Daardoor ontstaat ruimte: een buitenruimte, een binnenruimte en een zeker ritme door de herhaling van vormen. Dat je door zo’n simpele ingreep zoveel kunt bewerkstelligen, vind ik fantastisch. Mijn leven lang ben ik er al door gefascineerd. Heldere vormen die zich wetmatig herhalen, daar kom ik nooit los van. Ordenen zit mij in het bloed. Ik zoek steeds nieuwe ordeningen, structuren, composities. De echt interessante vormen werk ik uit in metaal.’

Organische bron
Het werk van Rusman lijkt in eerste instantie nogal ongenaakbaar. De telkens terugkerende geometrische vormen, hoe vernuftig ook gecombineerd, hebben iets afstandelijks over zich. Dat gevoel verandert als Rusman vertelt over de bron van zijn werk.

‘Als je goed kijkt naar de groeiprocessen in de natuur, zie je daar precies wat je in mijn atelier ook ziet: symmetrie en herhaling. Als een boom groeit, herhalen dezelfde vormen zich steeds opnieuw, in elk blaadje van die boom. Symmetrie en herhaling zijn de basisgegevens van het leven. En het zijn de belangrijkste karakteristieken van mijn werk.’
Die wereld van zich herhalende geometrische vormen is bovendien verre van eentonig. De werken van Rusman nodigen uit om eromheen te lopen en ze van alle kanten te bekijken. Door het veranderende perspectief zien ze er dan steeds anders uit.
‘Door die telkens nieuwe kijkhoeken blijft zo’n structuur ongrijpbaar en fris. Je ziet ook nooit alle kanten tegelijk. En dan hebben we het nog niet eens over de effecten van licht en schaduw. Op een bepaalde manier zijn de op het eerste gezicht starre vormen die ik maak eigenlijk heel levendig.’
In het atelier liggen kartonnen schetsen die betrekking hebben op een nieuw ‘onderzoeksgebied’ van Rusman: vlechtvormen en weefsels. ‘Ook daar zit de natuur vol van.’ Rusman heeft van zo’n vlechtwerk de ene kant beschilderd en de andere niet. Wat aan de onbeschilderde kant een buitengewoon complex patroon is, krijgt aan de keerzijde door de zwarte, witte en grijze kleurvlakken een duidelijke structuur: je ziet welke onderdelen wel en welke niet met elkaar verbonden zijn en hoe alles in elkaar grijpt.

Meerwaarde creëren
Naast zijn autonome werk – dat regelmatig op nationale en internationale tentoonstellingen te zien is – maakt Rusman ook beelden in opdracht voor de openbare ruimte. Op veel plekken in Friesland, maar ook in andere provincies, vind je het werk van Rusman terug. Als je bijvoorbeeld Leeuwarden binnenrijdt vanuit richting Harlingen, dan zie je rechts in de vijver bij Wetterskip Fryslân een metershoog werk in roestig Corten-staal: twee enorme rechthoeken die tegenover elkaar geplaatst zijn en door een knik met elkaar verbonden lijken te zijn. 

‘Een waterschap is er voor de waterbeheersing, daar horen sluisdeuren bij. Op dat idee is dit werk geïnspireerd. Ik zoek bij opdrachten voor de openbare ruimte altijd een link met de activiteiten van de opdrachtgever. Ook wil ik de plek waar het komt te staan een meerwaarde geven. Iemand die een werk van mij ziet, moet er wat bij ervaren – verbazing, esthetisch genoegen, een andere emotie – waardoor de betreffende plek een meerwaarde krijgt. Welke associaties het werk bij de kijker oproept, is niet zo belangrijk. Als iemand geen sluisdeuren ziet in het beeld voor het Wetterskip maar aan zeilboten denkt, dan is dat ook prima wat mij betreft.’
Als je eenmaal gevoel hebt gekregen voor de werkwijze van Rusman dan zie je zijn ‘vouwmatige vindingrijkheid’ overal in terug. In de entreepoort op een rotonde bij het Bildt, de schuilplek Súdwester bij het dorp Westhoek enz.

Ode aan Escher
Rusman, die in 1985 al eens in De Lawei exposeerde, kwam opnieuw in contact met de galerie vanwege zijn initiatief ‘Ode aan M.C. Escher’. Tijdens Culturele Hoofdstad 2018 bracht hij samen met andere kunstenaars een aantal figuren aan in het graan van het Bildt, geïnspireerd op het werk Escher. Het werk van Rusman vertoont de nodige verwantschap met dat van de beroemde Nederlandse graficus.

‘Het Escher-project trok de aandacht van De Lawei. We raakten in gesprek. Mijn “jubileumjaren” – ik word 70 en woon en werk al 40 jaar in Friesland – bleken een mooie aanleiding te zijn om een expositie met recente werken in te richten.’

Tekst: Dirk van Ginkel

 

Winkelmandje

U heeft geen voorstellingen in uw winkelmandje.

Er is iets misgegaan met het laden van dit evenement. Probeer het later nogmaals.